Frankrijk overzee [fr]

JPEG

Dankzij de overzeese departementen en gebiedsdelen strekt Frankrijk zich uit tot in de verste uithoeken van de wereld. Ver buiten Europa wordt het Franse grondgebied begrensd door de Indische, Atlantische en Stille Oceaan, de ijsbanken van de Zuidpool en het tropisch regenwoud.

Zonder te vervallen in clichés, kan gezegd worden dat de Franse overzeese gebieden hun unieke karakter danken aan hun rijke verscheidenheid. Niet alleen het klimaat, de landschappen en de flora en fauna, maar ook het mozaïek van culturen en identiteiten van de overzeese gebiedsdelen zijn een verrijking voor het open en vriendelijkschappelijke karakter van de Franse burgerrepubliek.

Tijdens de afgelopen honderdvijftig jaar vormden de afschaffing van de slavernij, het instellen van het algemeen kiesrecht en de opmars naar sociale gelijkheid de mijlpalen in het leven van de overzeese bevolking. De geschiedenis van Frankrijk overzee, oorspronkelijk koloniale ’bezittingen’ van Frankrijk maar tegenwoordig departementen, gebiedsdelen en territoriale gemeenschappen, is nauw verweven met het verleden van de Franse republiek en is nog altijd springlevend. De overzeese departementen en gebiedsdelen zijn zonder twijfel de bron van de verscheidenheid van de Franse republiek.

Martinique, Guadeloupe, Frans Guyana, Réunion en Mayotte zijn de vijf Franse overzeese departe­men­ten (DOM). In deze hoedanigheid bezitten ze dezelfde rechts­positie en wettelijke identiteit als de andere departementen van Europees Frankrijk maar genieten daarnaast een zekere vrijheid in verband met hun specifieke omstandig­­heden. De overzeese gebiedsdelen hebben een grotere mate van plaatselijke autonomie en zijn minder vergaand geïntegreerd dan de over­zeese departementen. Tegenwoordig heeft de Franse grondwet de weg vrijgemaakt naar een wettelijke status à la carte, zoals de ontwikkelingen in met name Nieuw-Caledonië en Frans Polynesië aantonen.

Zo heeft Frankrijk overzee tegenwoordig het recht zijn eigen ontwikkeling te bepalen. Daarmee komt de Franse republiek tegemoet aan de wens van de overzeese bevolking om haar eigen verantwoordelijkheid te dragen, en verschaft zij haar de mogelijkheid om haar eigen lot te bepalen in plaats van het te ondergaan.


DE INDISCHE OCEAAN

- RÉUNION

JPEG - 71.6 kB
Carte La Réunion

JPEGHet eiland Réunion maakt deel uit van de Maskareense archipel. Met haar tropisch regenwoud en vulkanische bergketens (met een hoogste punt op 3.069 meter) is Réunion een kleurrijk eiland. In 1638 werd dit onbewoonde eiland in naam van koning Lodewijk XIII ingenomen door het schip de ’Saint-Alexis’, dat op weg was naar Indië. In 1946 is Réunion een Frans departement (DOM) geworden.

Het eiland heeft een oppervlakte van 2.512 km2 en telt 845.000 inwoners (2014). De bevolking vormt een opmerkelijke mix van Afrikaanse, Aziatische, Madagaskische en Europese volkeren. Van alle Franse overzeese departementen en gebiedsdelen heeft Réunion het grootste aantal inwoners.

Het eiland heeft een uitzonderlijk mooie natuur en beschikt over een netwerk van biologische reservaten, dat 7.000 hectaren beslaat.

De economie van Réunion draait hoofdzakelijk om drie sectoren: de landbouw (rietsuiker, rum, plantaardige oliën), de visserij (na de drie landbouwproducten is vis het belangrijkste exportproduct) en het toerisme.

Réunion onderscheidt zich tevens op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, met name vanwege het vulkanologisch laboratorium van de Fournaise en het meteorologisch onderzoekscentrum van Saint-Denis, waar de wervelstormen in de Indische Oceaan worden gemonitord.

- MAYOTTE

JPEG - 91.9 kB
Carte Mayotte

Mayotte heeft op 31 maart 2011 de officiële status van overzees departement gekregen. Dit meest zuidelijke eiland van de Komoren-archipel beslaat een oppervlakte van 374 km2 en telt 212 645 inwoners (2012). Mayotte bestaat uit twee hoofdeilanden en dertig kleinere eilandjes. Mayotte, bijgenaamd ’parfumeiland’, is ook beroemd om zijn lagune, een van de mooiste ter wereld (1.100 km2).

Sinds de sultan van Mayotte het eiland in 1841 aan Frankrijk schonk, maakt het eiland deel uit van het Franse koloniale rijk. In 1946 werden de Komoren een overzees gebiedsdeel (TOM).
Tijdens het referendum van 1974 kozen de drie andere eilanden voor onafhankelijkheid, maar Mayotte koos ervoor om Frans grondgebied te blijven. De banden tussen de bevolking van Mayotte en de Franse Republiek zijn sindsdien alleen maar sterker geworden.

De economie van Mayotte is voornamelijk gebaseerd op de landbouw. Er worden drie producten geëxporteerd: ylang-ylang (ruim drie kwart van de export gaat naar de parfumindustrie), vanille en kaneel.

Het eiland is nog niet ontdekt door het massatoerisme waardoor de oorspronkelijke natuur en cultuur bewaard zijn gebleven.


DE ATLANTISCHE OCEAAN

- MARTINIQUE

JPEG - 105.6 kB
Carte Martinique

Met een oppervlakte van 1.100 km2 is Martinique het kleinste overzeese departement. Het eiland ligt midden in de Antilliaanse eilandenboog in de Caribische zee. Het reliëf van het eiland is van oorsprong vulkanisch en biedt een gevarieerd landschap, dat gedomineerd wordt door de vulkaan van de berg Pelée (1 397). Met zijn uitbarsting in 1902 heeft deze vulkaan een stempel gedrukt op de geschiedenis van het eiland.

Martinique telt 381.326 inwoners (op 1 januari 2014). De samenstelling van de bevolking weerspiegelt de geschiedenis van de rassenvermenging: zwarte Afrikanen, afstammelingen van Indische immigranten, Syriërs en Chinezen. De Europese bevolking bestaat uit ’Békés’ (afstammelingen van de eerste kolonisten) en Europese Fransen, die ’Métropolitains’ worden genoemd.

Oorspronkelijk werd het eiland bewoond door de Arawak-indianen. In 1674 werd het eiland een kolonie van het Franse koninkrijk. Op voorstel van Victor Schoelcher werd op 27 april 1848 de slavernij officieel afgeschaft. Sinds 1946 is Martinique een overzees departement (DOM).

Landbouw genereert het voornaamste deel van de exportinkomsten. Het belangrijkste landbouwproduct en tevens de voornaamste bron van inkomsten is de banaan.

- GUADELOUPE

JPEG - 142.5 kB
Carte Guadeloupe

Deze eilandengroep, met een totale oppervlakte van 1.704 km2, wordt gevormd door zes eilanden: het continentale Guadeloupe dat bestaat uit Basse-Terre, dat gedomineerd wordt door de vulkaan de Soufrière (1.484 meter) en Grande-Terre, en la Désirade, les Saintes, Marie-Galante, in het noorden Saint-Barthélemy en het Franse deel van Sint-Maarten, Saint-Martin. Het continentale Guadeloupe is gelegen in de Antilliaans-Caribische eilandenboog en is met een oppervlakte van 1.438 km2 het grootste eiland van de Franse Antillen. Er wonen 403 750 mensen (op 1 januari 2010).

Oorspronkelijk woonden er Arawak-indianen op het eiland. In 1674 werd Guadeloupe een kolonie van het Franse koninkrijk en in de daaropvolgende eeuw kwam de handel in suiker en slaven tot ontwikkeling. De slavernij werd op 27 april 1848 officieel afgeschaft, op voorstel van Victor Schoelcher. Sinds 1946 is Guadeloupe een
overzees departement (DOM).

De economie van Guadeloupe is gebaseerd op de landbouw (een van de belangrijkste landbouwproducten is de banaan), het toerisme en de dienstverlening.

Op de eilanden Saint-Martin en Saint-Barthélemy is het toerisme, de belangrijkste bedrijvig­heid van het departement, praktisch de enige inkomstenbron.

- FRANS GUYANA

JPEG - 120 kB
Carte Guyane

Frans Guyana ligt in het noordoosten van Zuid-Amerika, tussen Suriname en Brazilië en heeft een oppervlakte van 86 504 km2. 90% van het land bestaat uit tropisch regenwoud. Guyana is het grootste en het dichtst beboste departement van de Franse republiek.

Met 206.000 inwoners (2006), waarvan 58.000 in Cayenne, heeft Guyana een bevolkings­dichtheid van 2 inwoners per km2. De bevolking kent een zeer diverse afkomst en bestaat voornamelijk uit creolen (ongeveer 40% van de bevolking), Amerikaanse Indianen, Europese Fransen en H’mongs.

De eerste inwoners van Guyana waren de Tupi Guarani-indianen. In 1852 besloot Napoleon III in Guyana een strafkolonie te stichten. De Franse regering maakte in 1938 een einde aan de verbanning van gevangenen naar het eiland. Sinds de wet van 19 maart 1946 is Frans Guyana een Frans departement (DOM).

Met de oprichting van een ruimtevaartcentrum (Centre Spatial Guyanais) in 1964 heeft Frans Guyana zijn intrede gedaan in het tijdperk van de ruimtevaart. De basis in Kourou heeft de bedrijvigheid van het eiland aanzienlijk gestimuleerd en is van groot belang voor de economie.

Frans Guyana is bij uitstek een land van ongerepte natuur, avontuur en ontdekking. Het ecotoerisme is dan ook een van de pijlers voor de ontwikkeling van het land.

- SAINT-PIERRE-EN-MIQUELON

JPEG - 155.9 kB
Carte Saint-Pierre-et-Miquelon

De eilandengroep Saint-Pierre-et-Miquelon ligt in het noordwesten van de Atlantische Oceaan, op 25 km afstand van de kust van Canada.

Deze eilandengroep bestaat uit twee eilanden en telt 6.345 inwoners (januari 2009) op een totale oppervlakte van 242 km2.

In 1535 werd de archipel ingenomen door Jacques Cartier en kwam daarmee onder Frans gezag. Saint-Pierre werd gesticht door Fransen, voornamelijk vissers, uit Bretagne, Normandië en Baskenland. In 1816 werden de eilanden definitief Frans grondgebied. In 1985 werd Saint-Pierre-et-Miquelon een territoriale gemeenschap.

De visserij is de voornaamste inkomstenbron van de archipel. De laatste tijd worden de mogelijk­heden voor aardoliewinning uit de omringende zee verkend waarmee Saint-Pierre-en-Miquelon wellicht een nieuwe toekomst tegemoet gaat.

Door de nabijheid van Canada is Saint-Pierre-et-Miquelon bekend geworden als een ’stukje Frankrijk in Noord-Amerika’. Dit imago is een belangrijke troef voor het lokale toerisme.


DE STILLE OCEAAN

- NIEUW-CALEDONIE

JPEG - 101.1 kB
Carte Nouvelle-Caledonie

Nieuw-Caledonië ligt in het Melanesisch gebied en heeft een oppervlakte van 18.575 km2. De archipel bestaat uit Grande Terre, dat twee keer zo groot is als Corsica, de vier Loyauté-eilanden, de archipel van Belep, l’île des Pins (het Denneneiland) en enkele kleine afgelegen elandjes.

Nieuw-Caledonië bestaat uit een kleurrijke schakering van landschappen. Er wonen 245.580 mensen, verdeeld over de twee belangrijkste gemeenschappen: de Melanesiërs en de Europeanen.

De Melanesiërs zijn de oorspronkelijke inwoners van Nieuw-Caledonië. In 1774 ontdekte James Cook als eerste Europeaan dit gebied. In 1853 werd het Frans bezit.

In de jaren ’80 kwam de onafhankelijkheidsbeweging ’Kanak’ op. Met de overeen­komsten van 1988 is het op politiek gebied stabieler geworden en is de economie opnieuw in even­wicht gebracht. In 1998 is Nieuw-Caledonië een procedure gestart om de institutionele status te wijzigen. Met ingang van 2014 kunnen inwoners die ten minste twintig jaar op een van de eilanden wonen, hun stem uitbrengen over volledige onafhankelijkheid van de archipel.

Nieuw-Caledonië beschikt over belangrijke natuurlijke bronnen. De archipel is de derde nikkelproducent van de wereld en levert nog andere mineralen: chroom, kobalt, ijzer, koper, lood, zink en jaspis.

De landbouw is voornamelijk gebaseerd op de runderfokkerij en de koffie- en kopracultuur. De visserijproductie, die voor 80% uit tonijn bestaat, wordt geëxporteerd
naar Japan. Sinds 1996 zijn tropische garnalen het tweede exportproduct van het gebied.

Het toerisme is erg belangrijk voor het eiland. Dankzij de natuurlijke rijkdonnen heeft Nieuw-Caledonië de bijnaam ’paradijseiland’ gekregen.

- FRANS POLYNESIË

Frans Polynesië beslaat 4.200 km2 aan zichtbaar oppervlak en bestaat uit 118 vulkanische of koraaleilanden, die verdeeld zijn over vijf eilandengroepen (Société, Marquises, Australes en Tuamoto/Gambier). De archipel strekt zich uit over een oppervlakte van 2.500.000 km2.

37,4% van de 267.000 inwoners (januari 2010) van Frans Polynesië is jonger dan 20 jaar. De meerderheid van de bevolking bestaat uit Polynesiërs ; verder wonen er ondermeer Europeanen en Aziaten.

In de 16e eeuw bezochten de eerste Europeanen de Polynesische eilanden. De geschiedenis van de verovering van de eilanden in de Stille Oceaan stond in het teken van de machtstrijd tussen Engeland en Frankrijk, totdat de Polynesische koningin Pomaré IV verzocht een Frans protectoraat te worden. Een jaar later waren alle Polynesische eilandengroepen onder Frans bestuur gebracht. Frans Polynesië werd in 1946 een Frans overzees gebiedsdeel en is sinds 1996 autonoom.

De twee traditionele activiteiten van Frans Polynesië zijn de visserij en de exploitatie van kopra.
Ander belangrijke sectoren zijn de handel, de ambachten, de industrie en sinds korte tijd het toerisme en de parelkwekerij (zwarte parels). In waarde is de parel het belangrijkste exportproduct van het gebied.

Nadat de Franse kernenergieproeven in het onderzoeks­­centrum van de Stille Oceaan (Centre d’expérimentation du Pacifique) in april 1992 zijn stopgezet, heeft de Franse overheid toegezegd de economische en sociale ontwikkelingen in Frans Polynesië voor een periode van tien jaar te ondersteunen.

- WALLIS-ET-FUTUNA

Deze archipel bestaat uit drie vulkanische eilanden (Wallis, Futuna en Alofi) en ligt in Polynesisch Oceanië.
Het eiland Wallis heeft een oppervlakte van 96km2 en ligt 200 km ten noordoosten van Futuna. Het eiland is genoemd naar de zeevaarder die het in 1767 ontdekte. Futuna (64km2) en Alofi (51km2), dat daarnaast ligt, werden in 1616 ontdekt door Nederlandse zeevaarders.

31% van de 13.445 inwoners (2008) van dit gebied woont op Futuna. Pas in de 19e eeuw gingen de Europeanen zich definitief op de eilanden vestigen met de komst van katholieke missieposten en het afsluiten van de eerste verdragen tussen Frankrijk en de drie koninkrijken waarmee het gebied tot Frans protectoraat werd gemaakt. In 1959 stemde de overgrote meerderheid van de bevolking (94,37%) via een referendum in met de status van overzees gebiedsdeel.

In de zeer traditioneel gebleven economie van het gebied gaat nog altijd weinig geld om.
Het grootste gedeelte van de productie is bestemd voor eigen gebruik en de handel met andere gebieden blijft beperkt. De voornaamste activiteiten vinden plaats in de landbouw, de varkensfokkerij, de visserij en de handwerksnijverheid. Het toerisme speelt nog geen rol van betekenis.


DE FRANSE ZUIDPOOLGEWESTEN

In 1772 ontdekten de zeevaarders Crozet et Kerguelen de zuidpoolgewesten, die in 1955 Frans grondgebied werden (terres australes et antarctiques françaises of TAAF). Het gebied bestaat uit de eilanden Saint-Paul (7 km2) en Amsterdam (54km2), de Crozet-eilanden (115 km2), de Kerguelen-eilanden (7.215 km2) en Adélieland (432.000 km2). Deze gebieden liggen in het zuidelijke deel van de Indische Oceaan en op Antarctica.
De bevolking van dit geïsoleerde en onherbergzame gebied bestaat uit medewerkers van de verschillende wetenschappelijke en technische onderzoeksbases.

Onder leiding van het Franse instituut voor poolonderzoek en -technologie (Institut français pour la recherche et la technologie polaire) worden op de onderzoeksbases op de Kerguelen-eilanden en in Adélieland verschillende wetenschappelijke projecten uitgevoerd. Dit onderzoek is van wereldwijd belang en richt zich met name op de
dampkring, meteorologie, vervuiling, milieu, de binnenkant en de oppervlakte van de aardbol, biologie, oceanografie... Het onderzoek wordt via diverse internationale samenwerkingsverbanden uitgevoerd.

De economie is gebaseerd op de visserij (algen, krill, zalm). Dankzij de Zuidpoolgewesten heeft Frankrijk zijn zeeoppervlak uitgebreid met 1.750.000 km2.

Voor meer en actuele informatie, met name ten aanzien van de in 2003 in het leven geroepen collectivités d’outre-mer :
- www.outre-mer.gouv.fr
- www.vie-publique.fr/decouverte-institutions/

gepubliceerd op 06/08/2015

naar boven